Verkiezingsposters populisme

‘Populisme bestrijd je niet, je maakt het overbodig’

Onlangs benoemde de JOVD VVD-senator Sybe Schaap tot Liberaal van het Jaar. De keuze voor anti-populist Schaap, gecombineerd met de onthullingstoespraak van Landelijk Voorzitter Rutger de Ridder toonde iets zorgelijks: het antwoord van de JOVD op het oprukkende populisme. De JOVD bepleit een harde aanpak, maar die aanpak zal averechts werken.

Een veelgehoord commentaar op de aanval van de JOVD op het populisme is dat ‘populisme’ een spookbeeld is dat niet duidelijk gedefinieerd is en dat het daarom onzin is om ´populisten´ aan te pakken. Ik denk dat dat wel meevalt. De formule van wat men het populisme noemt is duidelijk: kritiek op multiculturalisme en immigratie, zorg voor de sociale problemen van de middenklasse zoals zorg en werkgelegenheid en een diep wantrouwen jegens gevestigde instituties zoals de media en de politiek. Of het nou Trump, Wilders of Le Pen is: dit patroon zie je telkens weer.

De JOVD gaat deze beweging dus aanpakken. Hierbij kiest de JOVD dezelfde strategie als de VVD: die wil komende verkiezingen de PVV vooral delegitimeren. Ze schilderen PVV-voorstellen af als anti-democratisch en PVV-stemmers als zeurende ‘boze ooms’. De VVD wil door samenwerking met de PVV uit te sluiten kiezers ervan overtuigen de een stem op de PVV zinloos is. Zijlstra roept van de daken dat de VVD en de PVV niks met elkaar gemeen hebben en Rutte stuurt er regelmatig een Wilders-afkeurende tweet uit. Het inhoudelijke antwoord van de VVD is vervolgens bijzonder optimistisch: de partij benadrukt hoe goed het eigenlijk gaat met Nederland en dat we daar gelukkig mee moeten zijn. ‘Niks aan de hand mensen, loop rustig verder’, wil de VVD zeggen. De JOVD, in de woorden van Rutger de Ridder een bijzonder positieve vereniging, doet daar vrolijk aan mee.

Deplorables

Deze delegitimatiestrategie is echter alles behalve een succesformule. Tijdens de aanloop naar het EU-referendum in het Verenigd Koninkrijk probeerden de gevestigde partijen een keuze voor out neer te zetten als een illegitieme keuze. Het was een no-brainer: het narratief was dat de EU duidelijk meer goed dan kwaad deed, en dat de kiezer slechts onderwezen hoefde te worden. Uiteindelijk faalde deze delegitimatie: de Britten stemden voor het verlaten van de EU, tegen alle verwachtingen van de hoogopgeleide intellectuele klasse van het Verenigd Koninkrijk in.

Enkele maanden later gebeurde precies hetzelfde in de Verenigde Staten bij de presidentsverkiezingen. De instituties hadden er geen moeilijke keuze aan: Hillary Clinton moest president worden. Haar tegenkandidaat, Donald Trump, was immers duidelijk ongeschikt, dat kon iedereen zien. Een vulgaire, politiek incorrecte man zonder politieke ervaring die lak had aan alle ongeschreven regels van de Amerikaanse politiek: Clinton zou als politiek veteraan met gemak de vloer met hem aanvegen. Trump werd gedelegitimeerd: immigratie was niet slecht, het probleem lag juist bij de laagopgeleide blanke arbeider die weigerde zich aan te passen aan de globalisering, Amerika was economisch weer aan het groeien en men werd geacht positief naar de toekomst te kijken. Trumps verhaal van onheil en tegenspoed werd afgedaan als onzin. Mensen die Trump steunden hadden het niet écht slecht, ze waren slechts racistische, seksistische chauvinistische blanke mannen die zich moesten schamen voor zichzelf. Clinton noemde de helft van Trumps potentiële stemmers deplorables, vrij vertaald de verwerpelijken der aarde. Zoals bekend werkte het delegitimeren van Trump ook niet. Hij won de verkiezingen door goed te scoren bij die blanke arbeidersklasse die zo hard was weggezet.

De VVD, de JOVD en Rutger de Ridder gaan nu, met anti-populist Sybe Schaap voorop, de verkiezingen in met dezelfde strategie als het pro-EU-kamp in het Verenigd Koninkrijk en het Clinton-kamp in de Verenigde Staten. Samen vertellen ze boze blanke burgers dat ze niet moeten zeuren. Dat ze niet bang moeten zijn om hun baan te verliezen, maar juist blij moeten zijn dat ze de uitdaging krijgen flexibel van baan te wisselen. Dat het allemaal wel meevalt met die immigratie, en dat de inwoners van onaangepaste moslim-enclaves in de Schilderswijk, Feyenoord en Amsterdam-West niet weggezet moeten worden. Dat ze netjes elke dag naar het NOS-Journaal, Pauw en Nieuwsuur moeten kijken en de Volkskrant, de NRC of een andere kwaliteitskrant moeten lezen. En natuurlijk gewoon braaf VVD moeten stemmen.

Waarom zou de boze blanke burger dit echter gaan doen? Waarom zou hij niet op Geert Wilders stemmen, die zich tenminste voorneemt iets te doen aan de problemen waar hij dagelijks mee te maken heeft? Waarom zou hij die partijen en instituties waar hij niet op vertrouwt nog een kans geven? De kans dat het delegitimeren en wegzetten van het populisme in Nederland ineens wél werkt lijkt me zeer klein. Met dit verhaal gaat de VVD geen kiezers weglokken van de PVV, en gaat de JOVD geen nieuwe leden aantrekken, behalve misschien uit de D66-hoek.

De aanpak van Bolkestein

Er is een andere, veel succesvollere strategie om het populisme aan te pakken: het overbodig maken. De Franse conservatieve presidentskandidaat François Fillon lijkt deze weg te willen bewandelen: in plaats van Le Pen de huid vol te schelden en de problemen van haar stemmers weg te wuiven kiest hij ervoor toe te geven dat ze een punt heeft. Fillon durft de problemen van de Le Pen-kiezer te benoemen en aan te pakken: hij wil met name de islamisering van Frankrijk tackelen en het buitenlandbeleid – met name ten opzichte van Rusland – pragmatischer maken.

In Nederland hadden we al eens eerder een Fillon: Frits Bolkestein. Bolkestein durfde taboes over immigratie, integratie en de islam bespreekbaar te maken. Dit leverde Bolkestein vanuit de gevestigde instituties – van media tot andere politieke partijen – veel kritiek op, maar hij wist wel de harten van de bezorgde burgers te winnen. Bolkestein wist zo op zijn hoogtepunt 38 zetels te behalen, destijds de hoogste score ooit voor de VVD. De populistische centrumbeweging stierf ondertussen een stille dood doordat de populisten totaal overbodig waren geworden.

Het zou dapper zijn als de JOVD tegen de VVD in zou durven te gaan door voor de Bolkestein-aanpak te kiezen: het populisme niet delegitimeren, maar overbodig te maken. De JOVD zou als jongerenbeweging bij uitstek in de juiste positie staan om de ouderwetse wegkijkhouding die de VVD nu aanneemt ten opzichte van de PVV en het populisme te verwerpen, en op te roepen tot pragmatische samenwerking. De retoriek van Rutger de Ridder en de keuze voor Sybe Schaap als Liberaal van het Jaar wijzen echter op het tegenovergestelde. Een gemiste kans en een zorgelijke ontwikkeling.

image sources

  • Verkiezingsposters: Publiek Domein

2 reacties

Laat een reactie achter

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *