Too big to fail: deel 3

In de vorige delen van deze series hebben we bekeken hoe het concept too big to fail (TBTF) binnen het liberalisme past en hoe de crisis van 2008 tot stand is gekomen. We hebben ontdekt dat TBTF binnen bepaalde vormen van het liberalisme past, maar dat het klassiek-liberalisme TBTF volkomen afwijst en wat voor perverse prikkels TBTF teweeg kan brengen. In de afsluiting van de serie komt de ‘aftermath’ van de kredietcrisis aan bod en krijgen we een antwoord op de vraag: komt het goed?

 

Europa in puin

Napoleon, de Eerste Wereldoorlog en de Tweede Wereldoorlog. De term ‘Europa in puin’ past bij die drie gebeurtenissen, maar zeker ook bij de crisis van de vroege eenentwintigste eeuw. De Europese schuldencrisis heeft de EU bijna om zeep geholpen en tot op de dag van vandaag sleept hij voort. De EU kent vaste nettobetalers en vaste netto-ontvangers. Nederland, Duitsland, het Verenigd Koninkrijk, Zweden… allemaal nettobetalers, deze landen maken meer over naar de EU dan ze van de EU ontvangen, dat geld wordt herverdeeld over alle lidstaten, landen als Italië, Spanje, Hongarije en Frankrijk ontvangen steevast meer dan ze inleggen. Een stukje solidariteit dat bij de unie ingebakken zit.

De netto-ontvangers hebben vaak begrotingstekorten die op het randje van de 3%-norm zitten, vaak zelfs groter dan dat. Dat betekent dat deze landen schulden opbouwen. Daarmee bouwen die landen staatsschulden op die hoger zijn dan hun bruto nationaal product. Zelfs als Italië de totale waarde van zijn hele economie in het afbetalen van schulden zou stoppen, is het probleem in een jaar nog niet opgelost. Italië zou twee jaar lang een omzetbelasting van bijna 100% in moeten voeren. Die staatsschulden waren problematisch, bleek met de kredietcrisis. Italië, Spanje, Portugal en Ierland kwamen door hun schulden en hun onverantwoordelijk fiscaal beleid diep in de problemen. Het ergste was het in Griekenland. De rijkere landen in Europa hadden net miljardeninjecties in banken moeten verrichten, ook hun geld was op. Toch moesten zij de zorgenkindjes redden, dat was de enige optie als de EU en die landen voort zouden moeten bestaan. De EU kwam in een diepere crisis terecht.

Jarenlang heeft Europa het moeilijk gehad, maar door samen te werken kwam het allemaal weer goed. Het systeem dat de problemen opleverde, loste de problemen zelf ook weer op, in ieder geval ten dele. De situatie is echter nog niet in orde, de ECB houdt de rente kunstmatig laag. Voor Noord-Europa betekent dat dat spaargeld weinig oplevert, dat is vervelend, maar voor het zuiden betekent het dat de rente over schulden laag is. Dat betekent dat zij hun schulden makkelijker af kunnen betalen. De enkelvoudige markt, met enkelvoudige munt is nog niet terug, er zijn twee markten die een munteenheid delen. Of dat te lijmen is, is de vraag. De toekomst moet het uitwijzen, zeker nu deze scheiding met de coronacrisis nog duidelijker wordt.

Die coronacrisis brengt al gevallen van TBTF met zich mee. De Nederlandse regering kondigde aan de KLM te willen redden, voor minstens 2 miljard euro. Hier moet een kanttekening bij worden geplaatst. Het is immers zo dat de KLM in zwaar weer is gekomen door besluiten van diezelfde regering. In die situatie schaadt de regering de KLM, door de omzet geheel weg te nemen. Het is dan niet minder dan vanzelfsprekend dat de staat de KLM uit die turbulente situatie haalt. In deze casus wordt de KLM al ‘too big to fail’ genoemd, maar de aard is compleet anders. Deze steun is een schadevergoeding.

 

De banken nu

In het vorige deel zijn de CMO’s aan bod gekomen. De handel in CMO’s is nooit meer zo groot geworden als voor de crisis. De hypotheken zijn ook aan banden gelegd, in Nederland zijn nog maar twee soorten legaal: de annuïteitenhypotheek (je betaalt een vast bedrag per maand) en de lineaire hypotheek (je lost een gelijk bedrag per maand af en betaalt elke maand dus een stukje minder). Met de nieuwe regulering komen sub-primes in Nederland niet meer voor. Deze regulering is eigenlijk een overregulering, doordat de banken onder strenger toezicht staan, kunnen starters nu bijvoorbeeld geen hypotheek krijgen.

Toch kijkt de CMO soms nog even om de hoek, Citibank is deze obligaties bijvoorbeeld weer uit gaan geven. Er is nu gelukkig geen reden om daar bang voor te zijn, omdat men nog wel uitkijkt, maar dit biedt geen garanties voor over 20 jaar. Educatie is de oplossing, onze economen moeten leren dat derivaten gevaarlijk zijn. CDO’s (complex debt obligations) hebben de economie al eens te grabbel gegooid. CDO’s kunnen voor alle soorten schuld worden uitgegeven, bijvoorbeeld voor hypotheken, dan zijn het CMO’s. Zolang we ons verleden begrijpen, weten we wat werkt en wat niet.

 

Een overspannen economie

Tot en met maart 2020 kenden we een overspannen economie. De pogingen om de macht en het formaat van de banken in te perken waren onsuccesvol gebleken. De banken waren groter dan ooit. Al jaren waarschuwden analisten voor het instorten van de hoogconjunctuur op de beurzen. Toen de coronapandemie toesloeg, stortten de beurzen in. Deze aderlating haalde vooral wat druk van de ketel. Voor de economie is het eigenlijk wel gezond. De overspannen situatie was echter het gevolg van kunstgrepen van monetaire machthebbers en het voortbestaan van TBTF. Door deze marktinterventie was er een gevaarlijke situatie ontstaan.

De hamartia in de aanpak van de kredietcrisis is dat TBTF niet in twijfel werd getrokken. De vraag was niet waarom de banken zo onverantwoordelijk waren, maar hoe we de banken meer dwang op konden leggen. Overregulering is aangepakt met meer overregulering. De situatie is nog even gevaarlijk als voorheen en is slechts op te lossen door het gevaarlijkste van allemaal op te heffen. Het kan nog goed komen met onze economie en de financiële dienstverlening, maar daarvoor is deregulering en meer vrijheid nodig. Het grootste gevaar voor de wereldeconomie is al sinds 7 januari 1980 het goedbedoelde credo too big to fail.

Laat een reactie achter

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.